Wat is een olifant en welke soorten bestaan er? Lees over de drie soorten, hun formaat, leefwijze en bedreiging, plus ideeën voor een olifantenkalender.
Een olifant is het grootste levende landdier ter wereld: een plantenetend zoogdier met een slurf, slagtanden en een enorme, rimpelige huid. Er bestaan drie levende soorten, de Afrikaanse savanneolifant, de Afrikaanse bosolifant en de Aziatische olifant, en elke soort heeft zijn eigen formaat, leefgebied en kenmerken.
Wie ooit oog in oog stond met een olifant, weet dat een foto geen recht doet aan dat moment. Het dier beweegt bijna geruisloos, ondanks zijn gewicht van enkele tonnen. De slurf tast, ruikt en groet. De ogen kijken verrassend zacht. In dit artikel loop je langs de soorten, de lichaamskenmerken, het sociale leven en de zorgen over hun voortbestaan. Aan het eind vind je ideeën om dat gevoel een plek aan de muur te geven.
Is een olifant een zoogdier?
Ja, een olifant is een zoogdier: het vrouwtje baart levende jongen en voedt ze met moedermelk. De draagtijd is ongeveer 22 maanden, de langste van alle landdieren. Volgens WWF krijgt een vrouwtje doorgaans eens in de vier à vijf jaar een jong.
Dat gaat gepaard met veel zorg. Een kalf wordt geboren in de beschutting van de kudde en wordt direct omringd door tantes, zussen en oudere nichtjes. Ze helpen het overeind en leiden het naar water. Het jong blijft jarenlang bij de moeder en leert van haar welke planten eetbaar zijn en waar in droge tijden water te vinden is.
De olifant behoort tot de slurfdieren, een groep waarvan de olifanten de enige levende vertegenwoordigers zijn. Hun naaste levende verwanten zijn verrassend genoeg de klipdas en de zeekoe, kleine tot middelgrote dieren die er totaal anders uitzien.
Welke soorten olifanten zijn er?
Er zijn drie levende soorten olifanten: de Afrikaanse savanneolifant, de Afrikaanse bosolifant en de Aziatische olifant, zo meldt WWF. Lange tijd werden de twee Afrikaanse vormen als één soort beschouwd. Inmiddels is duidelijk dat ze genetisch ver genoeg uit elkaar liggen om als aparte soorten te gelden.
Kenmerk
Savanneolifant
Bosolifant
Aziatische olifant
Leefgebied
Savannes en open bos in Afrika
Regenwouden van Midden- en West-Afrika
Bossen en graslanden in Zuid- en Zuidoost-Azië
Formaat
Grootste soort
Kleiner en compacter
Tussen beide in
Oren
Zeer groot
Kleiner en afgerond
Duidelijk kleiner
Slagtanden
Bij beide geslachten
Recht en naar beneden gericht
Meestal alleen bij mannetjes
De Afrikaanse savanneolifant
De savanneolifant is de reus onder de reuzen. Een mannetje kan volgens WWF ruim 3,7 meter hoog worden bij de schouder en ongeveer 6 ton wegen. Dit is het dier dat je ziet op safari-foto's: de enorme waaiervormige oren, de gebogen slagtanden en de stofwolken rond de poten.
De Afrikaanse bosolifant
De bosolifant leeft verscholen in het regenwoud en is daardoor veel minder vaak gefotografeerd. Hij wordt ongeveer 4 meter lang, 2,8 meter hoog en kan tot 3 ton wegen. Zijn kleinere postuur past bij het dichte bos, waar je je liever niet door een wirwar van lianen worstelt met een lichaam zo groot als een bestelbus.
De Aziatische olifant
De Aziatische olifant is herkenbaar aan zijn kleinere oren en een bolle rug met een gewelfde kop. Het verschil zit ook aan de slurfpunt: volgens IFAW heeft de Aziatische olifant één vingerachtig uitsteeksel aan het uiteinde van de slurf, terwijl Afrikaanse olifanten er twee hebben. Die ene vinger werkt als een gereedschap om een grasspriet vast te pakken.
Hoe herken je een olifant aan zijn lichaam?
Je herkent een olifant aan vier dingen: de slurf, de slagtanden, de oren en de dikke, gerimpelde huid. Elk onderdeel heeft meer functies dan je op het eerste gezicht zou denken.
De slurf is een samensmelting van neus en bovenlip, met tienduizenden spieren. Een olifant drinkt ermee, ruikt ermee, tilt er boomstammen mee op en raapt er een pinda mee van de grond.
De slagtanden zijn verlengde snijtanden. Ze dienen om te graven naar water, schors van bomen te halen en te vechten.
De oren koelen het dier. Door ermee te wapperen koelt het bloed dat door de dunne huid stroomt af.
De huid is ongeveer 2,5 centimeter dik, aldus WWF. Toch voelt een olifant een vlieg op zijn rug. Modderbaden en stofbaden beschermen tegen zon en insecten.
Wat opvalt: een olifant heeft geen zweetklieren. Daarom zie je ze zo vaak in het water of in de modder rollen, een gedrag dat er schattig uitziet maar bittere ernst is op een hete middag.
Hoe intelligent zijn olifanten?
Olifanten behoren tot de intelligentste dieren op aarde, met een groot en complex brein en een uitzonderlijk geheugen. Ze herkennen zichzelf in een spiegel, wat maar weinig diersoorten kunnen, en ze gebruiken takken als gereedschap om vliegen te verjagen.
Er wordt vaak verteld over de oudste vrouwtjes in een kudde, de matriarchen. Zij onthouden waar waterpoelen liggen die je alleen in extreem droge jaren nodig hebt. Als een droogte toeslaat, leidt de matriarch haar familie soms tientallen kilometers naar een plek die ze decennia eerder voor het laatst bezocht. Zo draagt kennis zich van generatie op generatie over.
Ook emotioneel zijn olifanten rijk. Ze troosten elkaar, spelen met elkaar en blijven bij een gestorven familielid staan. Wie een kudde een tijdje observeert, ziet geen groep dieren maar een gezin met gewoontes en karakter.
Hoeveel Afrikaanse olifanten zijn er nog?
Er zijn aanzienlijk minder Afrikaanse olifanten dan vroeger, en beide Afrikaanse soorten staan op de Rode Lijst als bedreigd. Volgens IUCN NL daalde de populatie bosolifanten in 31 jaar met meer dan 86 procent, en nam de populatie savanneolifanten in 50 jaar met minstens 60 procent af.
De oorzaken zijn bekend:
Stroperij voor ivoor, waarbij vooral dieren met grote slagtanden het slachtoffer worden.
Verlies van leefgebied door landbouw, wegen en nederzettingen.
Conflicten met mensen, bijvoorbeeld wanneer olifanten oogsten vertrappen.
Het goede nieuws is dat er op veel plekken hard gewerkt wordt aan bescherming: beschermde gebieden, anti-stroperijpatrouilles en projecten waarbij lokale gemeenschappen delen in de opbrengst van natuurbehoud. Wie een olifant een warm hart toedraagt, kan bijdragen via een donatie aan een erkende natuurorganisatie.
Hoe noem je een olifant en zijn familie?
Een vrouwtje heet een koe, een mannetje een stier en een jong een kalf. Een groep olifanten heet een kudde, en die wordt meestal geleid door de oudste en ervarenste koe, de matriarch.
De opbouw van zo'n kudde is vrij vast. Vrouwtjes blijven hun hele leven bij hun moeder en zussen, terwijl jonge stieren op een gegeven moment vertrekken. Ze leven daarna alleen of in een los groepje, en zoeken alleen een kudde op tijdens de paartijd. Zo ontstaat een samenleving die bijna volledig om de vrouwen draait, met een duidelijke taakverdeling en veel onderlinge zorg.
Dat zie je het best bij een kalf. Omdat een koe maar eens in de vier à vijf jaar een jong krijgt, is zo'n kleintje kostbaar voor de hele groep. Tantes en oudere zussen lopen om het kalf heen, houden het in het midden van de kudde en nemen soms het toezicht over terwijl de moeder rustig kan eten. Jonge koeien oefenen op die manier alvast voor hun eigen moederschap. Een jonge stier daarentegen gaat zijn eigen weg, en leert van oudere stieren wat hij nodig heeft om zichzelf te redden en straks een partner te vinden.
Wat eten olifanten en hoe leven ze?
Een olifant is een planteneter die dagelijks lange uren eet: gras, bladeren, schors, vruchten en wortels. Zo'n groot lichaam heeft veel brandstof nodig, en wie drie tot zes ton weegt, kan zich geen rustig ontbijtje permitteren. Een bosolifant, die tot 3 ton kan wegen, vindt zijn voedsel vooral onder het bladerdak: vruchten, jonge scheuten en schors. Een savanneolifant van bijna 6.000 kilo trekt eerder grote hoeveelheden gras en takken uit de grond.
Hun eetgedrag verandert het landschap. Olifanten trekken bomen omver, maken open plekken in het bos en verspreiden zaden via hun mest. Sommige boomsoorten kiemen zelfs beter nadat ze door een olifant zijn gegaan. Biologen noemen de olifant daarom een sleutelsoort: verdwijnt hij, dan verandert de hele omgeving mee. De open plekken die hij achterlaat, geven weer licht aan jonge planten en bieden ruimte aan kleinere dieren.
Dat verklaart ook waarom ze veel lopen. Een kudde trekt over grote afstanden op zoek naar water en voedsel, en volgt vaak dezelfde routes die al generaties lang worden gebruikt. De matriarch bepaalt de richting, en haar geheugen voor waterpoelen en voedselrijke plekken bepaalt of de familie een droog seizoen goed doorkomt. Tussen het eten door wordt er gedronken, gebaad in modder en gerust in de schaduw.
Een olifant in huis: ideeën voor je jaarplanning
Wie gek is op olifanten, kan dat het hele jaar voelen met een kalender die hun majesteit vastlegt. Een olifant is ook een dier dat bij de jaarwisseling past: groot, geduldig en met een lang geheugen voor wat belangrijk is.
Bij Kalenderwinkel.nl vind je de olifantenkalender-collectie, met per maand een nieuw beeld van deze reuzen. Twee mogelijkheden voor 2027 zijn de olifantenkalender 2027 en een tweede uitvoering van de olifantenkalender 2027. Hang er een in de woonkamer, de gang of de kinderkamer, en elke maand begint met een nieuw portret.
Een paar gebruiksmomenten:
Cadeau voor dierenliefhebbers, bijvoorbeeld rond Sinterklaas of de feestdagen.
Voor de kinderkamer, als aanleiding om samen te praten over dieren en natuur.
Op kantoor, voor wie tussen de vergaderingen even wil wegdromen naar de savanne.
Kalenderwinkel.nl verstuurt dezelfde dag als je vóór 16:00 uur bestelt op werkdagen, en vanaf €39 is de verzending binnen Nederland gratis. Retourneren kost niets, en bij vragen help je via WhatsApp of e-mail op werkdagen persoonlijk verder.
Meer olifanten in huis: puzzels en kaarten
Een kalender is niet de enige manier om olifanten in huis te halen. Voor de puzzelaars is er de puzzel Van mug tot olifant met 1000 stukjes, een rustgevende bezigheid voor een regenachtige zondag. Jongere puzzelaars kunnen aan de slag met Het eiland van olifant, een puzzel van 200 stukjes. En wie graag een persoonlijke groet verstuurt, vindt een kaartenmapje Van mug tot olifant met 10 kaarten om een verjaardag of een bedankje extra aandacht te geven.
Kleuren voor wie van olifanten houdt
Een olifant is ook een geliefd onderwerp om te tekenen en te kleuren. Op Coloring Page Lab vind je een grote verzameling kleurplaten, handig voor een rustig uurtje met kinderen of voor jezelf als ontspanning. En wie iets op papier wil laten drukken, bijvoorbeeld een eigen boekje met favoriete dierenfoto's, kan terecht bij een drukker zoals Print It ZA, dat diverse drukwerkoplossingen aanbiedt.
FAQ
Hoe oud kan een olifant worden?
In het wild worden olifanten ongeveer zestig tot zeventig jaar oud. Hun leeftijd hangt samen met hun gebit: als de laatste kiezen zijn versleten, kunnen ze moeilijker eten. Bij gebrek aan voedsel verzwakt het dier dan geleidelijk.
Waarom hebben olifanten zulke grote oren?
De grote oren helpen een olifant zijn lichaamstemperatuur te regelen. Door te wapperen koelt het bloed in de dunne huid af. Dat is vooral bij de savanneolifant belangrijk, die in een warm klimaat leeft en daarom grote oren heeft.
Kunnen olifanten zwemmen?
Ja, olifanten zijn goede zwemmers. Ze gebruiken hun slurf als een soort snorkel om adem te halen terwijl ze door diep water lopen of drijven. Sommige kuddes steken zelfs rivieren over om nieuw voedsel te bereiken.
Zoek een olifant die je het hele jaar kunt bewonderen? Begin vandaag nog met kijken welk beeld het beste bij jouw woonkamer past, en neem op Kalenderwinkel.nl een kijkje in het assortiment om je favoriete olifantenkalender voor 2027 uit te kiezen. Met een beoordeling van 9,4 van duizenden tevreden klanten kun je rustig rondkijken tussen de kalenders, agenda's en alles wat daarbij hoort.
We doen er alles aan om dit artikel op tijd te bezorgen. Het is echter in een enkel geval mogelijk dat door omstandigheden de bezorging vertraagd is.
Bezorgopties
We bieden verschillende opties aan voor het bezorgen of ophalen van je bestelling. Welke opties voor jouw bestelling beschikbaar zijn, zie je bij het afronden van de bestelling.
We doen er alles aan om dit artikel op tijd te bezorgen. Het is echter in een enkel geval mogelijk dat door omstandigheden de bezorging vertraagd is.
Bezorgopties
We bieden verschillende opties aan voor het bezorgen of ophalen van je bestelling. Welke opties voor jouw bestelling beschikbaar zijn, zie je bij het afronden van de bestelling.
We doen er alles aan om dit artikel op tijd te bezorgen. Het is echter in een enkel geval mogelijk dat door omstandigheden de bezorging vertraagd is.
Bezorgopties
We bieden verschillende opties aan voor het bezorgen of ophalen van je bestelling. Welke opties voor jouw bestelling beschikbaar zijn, zie je bij het afronden van de bestelling.
