Wat is Sinterklaas en waar komt het feest vandaan?

• 10 min lezen

• Deel met:
• WhatsApp
• Deel
• X
• Pin it
• Messenger
• Email
• Deel dit product

---

Sinterklaas is het Nederlandse kinderfeest op 5 december. Lees waar het vandaan komt, hoe het gevierd wordt en welke tradities erbij horen.

Sinterklaas is een Nederlands kinderfeest rond de heilige Nicolaas, een bisschop uit de vierde eeuw die als beschermheilige van kinderen geldt. Elk jaar komt hij in november aan in Nederland, zetten kinderen hun schoen, en op 5 december, pakjesavond, worden cadeaus uitgedeeld, vaak met een gedicht erbij. Het feest is een mengeling van een middeleeuwse kerkelijke traditie, volksgebruiken en een negentiende-eeuwse uitvinding die het kinderfeest van nu vormgaf.

Wie in 2026 een kind vraagt wat Sinterklaas is, krijgt een ander antwoord dan wie het een historicus vraagt. Voor het kind is het de goedheiligman op zijn paard, voor de historicus een eeuwenoude verhalenstroom die van Turkije via Italië naar de Lage Landen trok. Beide antwoorden kloppen, en dat maakt het feest zo aardig om te ontrafelen.

Wat is de oorsprong van Sinterklaas?

De oorsprong van Sinterklaas ligt bij Nicolaas, volgens de overlevering bisschop van Myra, in het huidige Turkije, in de vierde eeuw. Zijn bestaan is aannemelijk, maar eigentijdse bronnen die het bevestigen ontbreken, zoals National Geographic schrijft. Wat we over hem weten komt dus uit legendes die eeuwen later zijn opgetekend.

Die legendes vertellen over een vrijgevige man. Hij zou een arme vader met drie dochters hebben geholpen door 's nachts goud door het raam te gooien, zodat de meisjes konden trouwen. Hij zou ook drie onschuldig veroordeelde mannen hebben gered en kinderen weer tot leven hebben gewekt. Zo werd Nicolaas de beschermheilige van kinderen, zeelieden en kooplieden.

Na zijn dood groeide de verering. In 1087 werden zijn relieken vanuit Myra naar Bari in Italië overgebracht, en vanaf dat moment nam de verering in West-Europa sterk toe. Kerken, kapellen en steden kozen hem als patroon. Amsterdam deed dat ook: de Sint-Nicolaaskerk bij het Centraal Station herinnert daar nog aan.

De Koninklijke Bibliotheek bespreekt in een blog over de KB-collectie de historische Nicolaas, de middeleeuwse vieringen en de manier waarop het feest zich in Nederland ontwikkelde.

Hoe ontstond het feest in Nederland?

Het Sinterklaasfeest ontstond in Nederland uit middeleeuwse vieringen rond Nicolaas, waarbij kinderen al schenkingen kregen. In Nederlandse archieven is de viering van Sint-Nicolaas in Dordrecht voor het eerst in de veertiende eeuw teruggevonden, aldus het Rijksmuseum.

Opvallend is hoe oud sommige gebruiken zijn. Het schoen zetten en het uitdelen van pepernoten kwamen al voor in middeleeuwse vieringen, die toen ook op straat werden gevierd. Wat kinderen nu doen met een wortel en een tekening voor het paard, begon dus lang geleden als een gebaar van vroomheid en vrijgevigheid.

Na de Reformatie kwam het feest onder druk te staan, want protestanten hadden weinig op met heiligenverering. Toch verdween het niet. Het trok zich terug in de huiskamer en werd steeds meer een gezinsfeest, minder een kerkelijk feest. Juist die verhuizing van de straat naar huis maakte het kinderfeest dat we nu kennen.

Hoe ziet Sinterklaas er eigenlijk uit en wie is de man erachter?

Sinterklaas draagt een rode mijter en een rode bisschopsmantel, houdt een staf vast en rijdt op een schimmel, kenmerken die rechtstreeks teruggaan op de bisschop Nicolaas. Op de vraag wie de man achter Sinterklaas is, bestaat daarom een dubbel antwoord: historisch is het de bisschop van Myra, in het verhaal is het een Spaanse bisschop met een eigen boot, paard en gevolg.

Dat Spanje in het verhaal zit, komt door Jan Schenkman. Hij publiceerde in 1850 een kinderboekje dat de basis legde voor elementen van de moderne viering, waaronder de stoomboottraditie, volgens National Geographic. Sinterklaas kwam voortaan per stoomboot aan, met zijn hulpen aan boord. Dat beeld werd zo sterk dat het in veel plaatsen nog steeds wordt nagespeeld.

De man in het pak is in de praktijk een acteur of een vermomde buurman, oom of vader. Op scholen en in winkelcentra is dat een kleine, aandoenlijke geheimhouding die volwassenen met zorg bewaren. Het publieke Sinterklaasverhaal heeft zelfs een eigen vorm van geheimhouding: elk jaar wordt bekendgemaakt wie de hulp en rolverdeling zijn, en dat blijft tot de intocht vaak een goed bewaard geheim.

De tradities van Sinterklaas op een rij

De belangrijkste tradities van Sinterklaas zijn het schoen zetten, pakjesavond met surprises en gedichten, de intocht en het zingen van de liedjes. Samen vormen ze een vast draaiboek dat in bijna elk Nederlands gezin op een eigen manier wordt gevolgd.

• De intocht: Sinterklaas komt in november aan in een Nederlandse plaats, en de intocht werd vanaf 1952 op televisie uitgezonden, zoals DutchNews vermeldt.
• Schoen zetten: kinderen leggen een tekening, wortel of hooi bij de schoorsteen of verwarming en vinden de volgende ochtend iets lekkers.
• Pakjesavond: op 5 december wordt er aangebeld, staat er een zak op de stoep, en worden cadeaus uitgepakt.
• Surprises en gedichten: een zelfgemaakt cadeau met een rijmpje, vaak met veel humor en een snufje plagerij.
• Snoepgoed: pepernoten, kruidnoten, taaitaai, marsepein en chocoladeletters.
• Het Sinterklaasjournaal: het dagelijkse kinderprogramma dat de weken tot pakjesavond begeleidt.

Een chocoladeletter in de schoen is een klein ritueel op zich. Veel gezinnen kiezen de beginletter van de naam, sommige kinderen krijgen dubbele letters als ze extra braaf waren. Zulke kleine afspraken maken het feest persoonlijk.

Hoe wordt Sinterklaas gevierd in Duitsland en andere landen?

In Duitsland wordt Sinterklaas gevierd als Nikolaustag op 6 december, de dag waarop de bisschop volgens de kalender overleed. Kinderen zetten hun laarzen of schoenen de avond ervoor buiten de deur, waarna er in de ochtend snoep en kleine cadeautjes in zitten. Het is bescheiden en vooral gericht op de ochtend, zonder grote pakjesavond.

Ook elders is Nicolaas geliefd:

Land	Datum	Hoe het gaat
Duitsland	6 december	Laarzen of schoenen voor de deur, snoep en kleine cadeautjes
België	6 december	Sinterklaas komt met cadeaus; gelijkende gewoonten als in Nederland
Oostenrijk	5 en 6 december	Nikolaus brengt snoep; in sommige streken lopen ook Krampus-figuren mee
Tsjechië	5 december	Mikuláš trekt rond met een engel en een duivel
Italië (Bari)	6 en 9 mei	Feest rond de relieken van de heilige

Het verschil met Nederland zit vooral in de schaal. Waar Nederland er een heel seizoen van maakt, met televisie, intochten en surprises, blijft het in veel buurlanden bij één dag en één schoen.

Sinterklaas in je eigen huis: een planning door de weken heen

Wie Sinterklaas thuis wil vieren, heeft het meeste plezier van een kalender die de weken tot pakjesavond zichtbaar maakt. Een planning houdt het feest ontspannen: de intocht in november, de schoenmomenten, de surprise-avond en de laatste cadeaus hebben elk hun eigen plekje.

Een eenvoudige opzet:

1. Midden november: kijk samen naar de intocht en spreek af wanneer de schoen gezet wordt.
2. Eerste week van december: bedenk surprises en lootjes, en schrijf de gedichten.
3. Vlak voor pakjesavond: controleer cadeaus, kaarten en verpakking.
4. Avond van 5 december: zet de sfeer neer met kaarsjes, liedjes en pepernoten.
5. Na het feest: bewaar een mooie tekening of gedicht als herinnering.

Een kalender aan de keukenmuur werkt voor kinderen als een aftelkalender. Je kunt dagen doorstrepen, spreken over wat er komt en samen de agenda voor de feestmaand bijhouden. Een mooie kunstkalender, bijvoorbeeld de Vincent van Gogh kalender 2028 of de Masters of Painting kalender 2027, maakt van de gezinsplanning meteen een aangename plek in huis.

Leuke cadeaus en spelletjes voor Sinterklaas

Een goed Sinterklaascadeau is persoonlijk, verrassend en niet te groot. Voor de Sinterklaasavond zelf zijn er puzzels, doeboeken en kleine kaarten die samen een avond kunnen vullen.

Voor de hele familie is de Jan van Haasteren Sinterklaas intocht puzzel van 1000 stukjes een mooi idee: een drukke intocht vol kleine grappen, geschikt voor de tafel met pepernoten ernaast. Voor jongere kinderen past het zoekboek Speuren: het heerlijke avondje van Sinterklaas goed bij een rustig moment na het eten. Oudere kinderen die van raadsels houden, kunnen aan de slag met de Murdle Jr. mysteries voor jonge detectives.

Voor wie iets kleins zoekt om bij een gedicht te voegen, zijn er notitiekaarten zoals de Hummingbird Garden notitiekaarten. En wie al denkt aan het nieuwe jaar, kan een kalender of agenda voor 2027 als cadeau overwegen, zoals de Stitch agenda 2027 voor een kind dat een lievelingsfiguur heeft, of de Nightmare Before Christmas agenda 2027 A5 voor een tiener met een eigenzinnige smaak.

Een cadeau dat het hele jaar zichtbaar blijft, heeft iets waardevols: elke maand denk je weer even aan wie het gaf. Dat is precies wat een kalender doet, en daarom past hij zo goed bij het Sinterklaasseizoen.

Sinterklaas en de overgang naar december en het nieuwe jaar

Sinterklaas markeert in Nederland het begin van de donkere maanden, en veel gezinnen gebruiken het feest als opstap naar kerst en de jaarwisseling. Pakjesavond ligt op 5 december, een paar weken voor kerst, en in die tussentijd worden kaarten geschreven, cadeaus bedacht en plannen gemaakt voor de komende maanden.

Dat maakt december een natuurlijk moment om vooruit te kijken. Wie voor 5 december nog tijd heeft, kan alvast zoeken naar een kalender voor het nieuwe jaar, een agenda voor de komende maanden of kerstkaarten voor familie en vrienden. Er zijn kerstkaartenseries zoals de 12 luxe kerstkaarten Woodland, geschikt om de korte maanden tussen Sinterklaas en nieuwjaar op te vullen.

Ook wie liever een rustige sfeer zoekt, kan zich laten inspireren door een plek met groen, een kopje koffie en een mooi bakkerijtje om de hoek. Een Venetiaans bakkerijcafé als Farini laat zien hoe ambachtelijk gebak een feestelijke sfeer kan scheppen, terwijl Divine Roots wintergroen voor binnen levert voor een huiselijke feestmaand.

FAQ

Wat is de nieuwe club van Sinterklaas?

Elk jaar krijgt Sinterklaas in het publieke verhaal een nieuwe samenstelling van hulpen en medewerkers, en die wordt meestal pas kort voor de intocht bekendgemaakt. De naam en rolverdeling wisselen per jaar, dus de exacte invulling voor 2026 vind je het best bij de officiële aankondigingen rond de landelijke intocht.

Waarom wordt Sinterklaas op 5 december gevierd?

Nicolaas overleed volgens de overlevering op 6 december, en de viering rond zijn sterfdag is van oudsher op die dag. In Nederland verschoof het cadeaumoment naar de avond ervoor, pakjesavond.

Is Sinterklaas hetzelfde als de Kerstman?

Nee, het zijn twee aparte figuren die wel dezelfde wortels hebben. De Kerstman is later ontstaan, onder meer uit het beeld van Nicolaas dat in Amerika werd overgenomen en aangepast. In Nederland blijven de twee feesten duidelijk gescheiden: Sinterklaas in november en december tot 5 december, kerst op 25 en 26 december.

---

Zet vandaag nog een kring om 5 december in je agenda en maak een korte lijst met wie je een cadeau, kaart of gedicht wilt geven. Een mooie kalender of agenda voor 2027 is een cadeau dat het hele jaar aan je herinnert. Op Kalenderwinkel.nl kun je het hele assortiment kalenders, agenda's en kaarten rustig bekijken, met betrouwbare verzending via PostNL, DHL of UPS.